شنبه ٢٧ مهر ١٣٩٨
به وب سایت مرکز فرهنگی ایران در استکهلم خوش آمدید.

  

 

 



  چاپ        ارسال به دوست

تربیت دینی و هویت دخترانه

تاليف: سکینه بیک خورمیزی (نیک)- مدرس حوزه و دانشگاه- منتشر شده توسط:  سامانه مديريت محتواي حرم مطهر رضوي

چکیده
تربیت به معنای رشد دادن صفات خوب موجود در سرشت انسان است و تربیت دینی؛ یعنی راهکارهایی که دین اسلام از طریق وحی و سنت برای رشد و پرورش صفات خوب ارائه داده است. از آنجا که تربیت، مربی می خواهد و مربی هر کسی طبعاً والدین هستند و شاکله شخصیتی هر کسی در خانواده شکل می گیرد و سپس در جامعه تکامل پیدا می کند می طلبد که والدین نقش و مسئولیت خویش را با آگاهی کامل به انجام رسانند. به نظر می رسد اگر دختران از کودکی به ارزش خویش آگاه باشند هرگز دچار بحران هویت نمی شوند.

بر والدین است که ارزش و هویت دختران را به آنها تفهیم کنند و آموزش های لازم را در کوچکی به آنها بیاموزند.

مقدمه
این مقاله با عنوان تربیت دینی و هویت دخترانه، به تبیین هویت و تربیت دختران به ویژه از نگاه دین اسلام می پردازد و با رویکرد به لطافت و ظرافت جنس دختر، تربیت متناسب را پیشنهاد می کند. آشنایی با روحیات دختران و طریقه تربیت ایشان از ناحیه والدین، ضرورت غیر قابل اغماض است. در این اثر به سؤال های ذیل پاسخ داده خواهد شد:


1- چگونه می توان ارزش های دختران را به ایشان تفهیم کرد؟

2- راه های آموزش هویت دخترانه چگونه است؟

واژگان کلیدی: تربیت، هویت، تربیت دختران، تربیت دینی دختران، والدین.

1-    مفهوم شناسی تربیت دینی

واژه تربیت از «ربوَ، یَربو» گرفته شده است و به معنای رشد و پرورش دادن است. (قاموس قرآن، قرشى، ج‏3، ص 48) تربیت، ایجاد و خلق نیست، بلکه آنچه ایجاد شده را مورد پرورش و تکامل قرار می دهد.  

خداوند سرشت انسان را به گونه ای آفریده که همه خوبی ها و بدی ها را می تواند داشته باشد، و این که آدمی خوب می شود یا بد، بستگی به این دارد که آن سرمایه درونی را چگونه استخراج کرده و چگونه تربیت نماید، «وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها * فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها * قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَکاها * وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها». (شمس/9-7) بر اساس این آیات شریفه، خداوند به نفس و آنچه نفس انسان را تسویه کرده، سوگند می خورد و می فرماید: «خداوند به هر نفسی، هم بدی ها و هم خوبی ها را الهام کرده؛ حال اگر کسی نفس خودش را تربیت کرد، یعنی خوبی ها را در وجود خویش رشد داد و آنها را آشکار کرد، خوشبخت و رستگار می شود و اگر کسی زشتی ها را در خود پرورش داد و آنها را آشکار کرد، از خوشبختی و سعادت محروم می شود.»

2- سؤالات مبنایی

در تربیت دینی دختران به سه سؤال مبنایی باید پاسخ دهیم:

2-1- مفهوم تربیت چیست؟

2-2- تربیت دینی یعنی چه؟

2-3- دختر و هویت دخترانه مفهومش چیست؟

3- تربیت دینی

تربیت به معنای رشد دادن صفات خوب موجود در سرشت انسان است و تربیت دینی، یعنی راهکاری که دین و شریعت اسلام برای رشد و پرورش صفات خوب از طریق آموزه های وحیانی و سنت و سیره اولیاء دین ارائه داده اند.

در حقیقت، تربیت دینی فرآیندی است تا از طریق اعطای بینش، التزام قلبی و عملی فرد، هماهنگ با فطرت و به دور از اجبار و فشار به منظور نیل به سعادت دنیوی و اخروی انجام می گیرد. (تربیت دینی فرزندان، یوسفیان، ص13)

اما این که ما می خواهیم تربیت دینی را در وجود موجود زیبا و مظهر جمال خداوند و ریحانه هستی از منظر وحی و سنت به تماشا بنشینیم، این می شود تربیت دینی دختران. اکنون به اختصار سراغ شاخصه ها می رویم.

4- شاخصه تربیت یافتگی

اسلام، شاخصه رشد و تربیت یافتگی را در این می بیند که انسان با تفکر و اندیشه و آزادی به شناخت خود بپردازد و خودش را در پهنه هستی پیدا کند. حال اگر خودش را پیدا کرد، دیگر مسئله اش (تربیت دینی و رشد و کمال تا رسیدن به قرب الهی) خیلی راحت قابل حل است؛ اما پیدا کردن یا شناختن خود، خیلی هم راحت نیست؛ چرا که بسیاری هستند که هنوز خودشان را پیدا نکرده اند، یعنی خودِ خودشان و خودِ حقیقت وجودی شان را پیدا نکرده اند و خیال می کنند پیدا کرده اند؛ چرا که مولی الموحدین علیه السلام می فرماید: «عجبتُ لِمَن ینشدُ ضالّتَهُ وَ قَد اَضلّ نَفسَه فَلا یَطلبها.» (آمدی تمیمی، غررالحکم، ج4، ص340) «تعجب می کنم از کسی که گمشده ای (کالایی) دارد و به دنبال آن می گردد، ولی خودش را گم کرده و گمشده واقعی، خودش هست و اصلاً به دنبالش نمی گردد.» بنابراین شاخصه تربیت یافتگی، مبتنی بر مقدمه خودیافتگی و خودشناسی و سرمایه وجودی خود است.

اما شاخصه بعدی این است که انسان با راهنمایی قرآن و وحی الهی و الگوپذیری از انسان های کامل که تمام خوبی ها را دارند و به مقام تطهیر رسیده اند «إِنَّما یریدُ اللَّهُ لِیذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیتِ وَ یطَهِّرَکُمْ تَطْهیرا» (احزاب/33) بتواند صفات خوب که خالق هستی در وجودش به ودیعت نهاده، آنها را بر اساس تربیت الاهی رشد داده و به فعلیت در آورد. تا این مرحله هیچ تفاوتی بین زن و مرد نیست و جنسیت مفهومی خاص ندارد. اما از آنجا که خداوند انسان را مرد و یا زن آفریده و به هر یک از آنها صفات متناسب با ذاتشان را داده است و همان طور که ظاهر یک مرد با زن یا یک پسر با دختر متفاوت است، خلقیات و روحیات و حتی هورمون های درون هر یک با دیگری فرق می کند (رک، مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، ص 159) و خود همان تفاوت های بیولوژیکی، منشأ تفاوت در خلقیات و رفتار می شود. دین اسلام بر اساس واقعیت موجود راه رشد و تربیت این دو جنس را به اندازه تفاوت وجودی شان متفاوت دانسته است؛ لذا می طلبد که تربیت دختران با پسران تا حدودی متفاوت باشد.

5- تربیت نیازمند مربی

از آنجا که تربیت مربی می خواهد و مربی هر کسی طبعاً والدین هستند و شاکله شخصیتی هر کسی در خانواده شکل می گیرد و سپس در جامعه تکامل پیدا می کند؛ می طلبد که والدین نقش و مسئولیت خویش را با آگاهی کامل به انجام رسانند.

بنابراین دختر باید از همان کودکی با این واقعیت آشنا بشود که او قرار است یک دختر باشد نه یک پسر، و در آینده بناست یک خانم و زن باشد نه یک آقا و شوهر، و سرانجام باید مادر باشد نه پدر!

این عقلانی نیست که ما جو بکاریم و گندم برداشت کنیم، «گندم از گندم بروید جو ز جو». اگر دختر از کودکی در دامان والدینی آگاه، مورد تربیت دینی دخترانه قرار بگیرد، در هنگام نوجوانی، جوانی و بزرگسالی موفق به ایفای درست نقش هایش خواهد شد؛ ولی اگر در همان الفبای اول که هویت شناخت دخترانه اش هست، گیر کند و به او تفهیم نشود که؛ عزیزم تو یک دختر هستی، تو ریحانه این جهانی، تو مروارید و گوهر صدف این عالمی؟!! چگونه می توان در حالی که هنوز خود را نشناخته و در بحران هویت به سر می برد، از او خواست که رفتاری دخترانه از خود بروز دهد. دیده می شود گاهی بر اساس بحران هویت، دختران خود را در قالب یک موجود خشن و پر زور می بینند و مثلاً بی رحمی و قساوت را شاخصه رشد یافتگی تلقی می کنند، در حالی که کمال و رشد یک دختر و یک خانم، در همان لطافت و مهرورزی هایش نهفته است. نوزاد دختری که به دنیا می آید، در وجودش کیسه ای بسیار ظریف به نام «رَحِم» قرار دارد که نشانی از رحمت و مهربانی ذاتی جنس زن و دختر است و کمال و رشدیافتگی دختران در همان ظرافت و ریحانگی هاست.

6- هندسه تربیتی

هندسه تربیتی یعنی نقشه و راهکاری که بر اساس آن می توان به هدف که همان تربیت دینی دختران است، رسید.
راهکارهای که اسلام برای تربیت دینی دختران ارائه کرده است بسیار گسترده می باشد. در ذیل به مهم ترین آنها اشاره می کنیم:

6 -1- پوشش دخترانه

پوشش دختران در یک مهندسی فرهنگی لباس، باید کاملاً مدیریت شود. به طور مثال این درست نیست که برای دختر ناز و زیبا که باید با لباس قشنگ و زیبا مثل پیراهن دامن دار پرچین و رنگارنگ و ساق شلواری خوشرنگ متناسب با پیراهنش بپوشد و موهای قشنگش را با گلِ سرهای خوشرنگ زینت دهد، فقط به اندک تفاوت غیر ملموس در لباس دختر و پسر - مثل یک پسر بلوز و شلوار بپوشد - بسنده شود. روانشناسان عقیده دارند لباس تأثیر مستقیمی بر شخصیت انسان دارد و به تعبیری، لباس، نماد شخصیت انسان است. وقتی دخترک ما از کودکی بین لباس خودش و برادرش تفاوتی نمی بیند، به هویت ویژه خودش هم پی نمی برد.

6 -2- بازی

بازی برای کودکان یکی از ضروریات است، زیرا اگر فرزندان ما در کودکی بازی نکنند، در بزرگی شخصیت آنها کاملاً شکل نمی گیرد و در برقراری ارتباط با دیگران مشکل دارند، بازی آنقدر اهمیت دارد که اولیاء دین شخصاً با فرزندان و کودکانشان و حتی کودکان دیگران نیز بازی می کردند. پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) می فرمود: «مَن کانَ عِندَهُ صَبِىٌّ فَلیتَصابَ لَهُ؛ هر کس کودکی دارد، باید با او بازی کودکانه بکند.» (من لایحضره الفقیه، ج 3، ص 483) اما در تربیت دینی دختران، برای بازی حدود و قیودی وجود دارد که تخطی از آن منجر به سوء تربیت و بدرفتاری به ویژه در دوره نوجوانی می شود. بازی دخترانه قطعاً با بازی پسرانه متفاوت است. والدین آگاه که بنا دارند دخترشان را به تربیت دینی بزرگ کنند، برای بازی آنان برنامه دقیقی دارند و بسیاری از برنامه های آتی زندگی و نقش های آینده دخترشان را در قالب بازی به او آموزش می دهند، ولی در بعضی مواقع، مادران ناآگاهی دیده می شوند که دختران را همراه با پسران به بازی ها و رقابت های پسرانه رها می کنند و اصلاً بازی ها هیچ ربطی به مسئولیت های آتی دختران ندارند و گاهی نقش های معکوس دارند که چه بسا منجر به بحران هویت می شود.

6 -3- اسباب بازی

کودکان نیاز دارند برای بازی ها، از اسباب و وسایلی بهره بگیرند و خیلی هم به اسباب بازی هایشان علاقه دارند. این والدین و مسئولیت پذیری آنهاست که باید در تهیه اسباب بازی، هویت فرزندشان را در نظر بگیرند و برای ایفای نقش زنانه در آینده، اسباب بازی های دخترانه مثل: لوازم خانگی، عروسک، وسایل حمام و استحمام عروسک ها و ... را برای دختران تهیه کنند و چرخ و موتور و تفنگ و تیرکمان و ... را برای پسران؛ تا از کودکی هر یک از فرزندان نقش خویش را آموزش دیده و تمرین کنند و هویت خویش را در ضمن بازی های کودکانه بشناسند.

6 -4- جشن عبادت

از نکات بسیار مهم تربیت دینی دخترانه، آگاهی دادن کودک (دختر) به تکلیف و جشن عبادت است، والدین مؤمن و متعهد از کودکی طبق توصیه های بزرگان دینی، آداب آموزش مناسک را به گونه ای راحت و برنامه ریزی شده به نوباوگان و کودکان آموزش می دهند و در سنین مختلف از اذکار گرفته تا نماز کامل را آموزش می دهند. (تربیت معنوی کودکان، حسین زاده، تحقیق پایانی سطح2، مدرسه علمیه حضرت خدیجه سلام الله علیها) والدین به ویژه مادر، ضمن رعایت مسائل پوشش خود برای دختر عزیزش، پوشش متناسب با سن او را تهیه می بیند. هرچه سن دختر به تکلیفش نزدیک تر می شود، والدین با محبت تمام، فرشته زیبای خانه شان را به پوشش بیشتر ترغیب می کنند و برای حجاب، چادر و مقنعه ی او احترام ویژه قائل می شوند. اینجاست که دختر در بحبوحه تکلیف، مزیّن به پوشش کافی شده و تاج بندگی اش آنقدر او را زیبا و دوست داشتنی می کند که هرگز نمی خواهد، با تبرّج خود را بنمایاند و کسب شخصیت کند.

نتیجه:
اگر دختران از کودکی به ارزش خویش آگاه باشند هرگز دچار بحران هویت نمی شوند. لذا باید والدین به خوبی ارزش و هویت دختران را به آنها تفهیم کنند و ارزش های معنوی آنان را از طریق تربیت دینی و الگو دهی مناسب به ایشان بشناسانند. آموزش های لازم را در کوچکی از جمله: چگونه لباس پوشیدن و با چه اسباب بازی هایی بازی کنند را به آنها بیاموزند تا در آینده دختران دچار بحران هویت نشوند.


فهرست منابع:

* قرآن کریم.

1. آمدی تمیمی، عبدالواحد بن محمد، غررالحکم و درر الکلم، مؤسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان، 1387.
2. حسین زاده، معصومه، تربیت معنوی کودکان، تحقیق پایانی سطح2، مدرسه علمیه حضرت خدیجه (سلام الله علیها).

3. قرشى، علی اکبر، قاموس قرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه، بی تا.

4. مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، تهران، صدرا، 1380.

5. یوسفیان، نعمت الله، تربیت دینی فرزندان، قم، زمزم هدایت، 1386.

منتشر شده توسط:  سامانه مديريت محتواي حرم مطهر رضوي

https://tv.razavi.ir موارد تكميلي در اين سامانه قابل جستجوست.

 

اداره توسعه روابط فرهنگي بين المللي زنان

 


١٣:٠٢ - جمعه ١٤ تير ١٣٩٨    /    شماره : ٧٣٢٥٠٧    /    تعداد نمایش : ٤٢


امتیازدهی
نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج




تلگرام مرکز فرهنگی

عضویت در سرویس خبری
نام :   
ایمیل :   

میز گردهای علمی